سرم: تعریف، انواع و کاربردهای پزشکی

سرم به مایع شفاف و بدون سلول‌های خونی معروف است که پس از انجماد خون در لوله‌ی آزمایش، از لخته‌های خونی جدا می‌شود. این مایع حاوی پروتئین‌ها، هورمون‌ها، الکترولیت‌ها و عوامل ایمنی است که در تشخیص و درمان بسیاری از بیماری‌ها نقش کلیدی دارند.

انواع سرم بر حسب کاربرد

سرم خونی: برای تست‌های تشخیصی، مانند بررسی سطح قند خون، آنزیم‌ها و آنتی‌بادی‌ها.
سرم دارویی: شامل ترکیبات فعال ویژه‌ای است که به صورت تزریقی یا موضعی برای درمان بیماری‌ها استفاده می‌شود، مانند سرم ویتامین C یا سرم ضد التهابی.
سرم زیستی: سرم‌های مشتق شده از سلول‌های گیاهی یا میکروارگانیسم‌ها که در حوزه تکامل داروهای زیستی به کار می‌روند.

کاربردهای کلینیکی سرم

در آزمایشگاه‌های بالینی، سرم برای انجام تست‌های بیوشیمیایی، هورمونی و ایمونولوژیک استفاده می‌شود. علاوه بر این، سرم‌های دارویی می‌توانند به صورت زیرکشیده (intravenous) تجویز شوند تا اثرات سریع‌تری در بهبود وضعیت بیمار داشته باشند. برای مثال، سرم آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان عفونت‌های حاد نقش مهمی ایفا می‌کند.

نکات مهم در جمع‌آوری و نگهداری سرم

نمونه‌گیری باید در شرایط استریل و با استفاده از لوله‌های بدون افزودنی انجام شود.
سرم پس از جداسازی باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سلسیوس نگهداری و در صورتی که برای مدت طولانی لازم باشد، در فریزر –۲۰ درجه تا –۸۰ درجه ذخیره شود.
از تماس سرم با نور مستقیم خورشید خودداری شود؛ زیرا برخی ترکیبات حساس به نور می‌توانند تجزیه شوند.

چالش‌ها و تازه‌گی‌های پژوهشی در حوزه سرم

پژوهشگران امروز به دنبال بهبود روش‌های استخراج سرم با کیفیت بالاتر و توسعه فرمولاسیون‌های نوین سرم دارویی هستند. یکی از زمینه‌های پرطرفدار، ترکیب سرم با نانوذرات برای افزایش زمان اثر دارو و کاهش عوارض جانبی است.

نتیجه‌گیری

سرم به عنوان یک مایع حیاتی در تشخیص و درمان بیماری‌ها، اهمیت فراوانی دارد. ارتقای تکنیک‌های جمع‌آوری، ذخیره‌سازی و ترکیب سرم می‌تواند به بهبود کیفیت مراقبت‌های بهداشتی کمک شایانی نماید.